Menu

دانلود مقاله تحقیق پایان نامه

دانلود تحقیق پایان نامه مقاله رشته و گرایش : ادبیات برق عمران تاریخ شیمی فیزیک حسابداری روانشناسی مدیریت حقوق و..

فرآيند تحليل سلسله مراتبي-پایان نامه با موضوع شاخص های سرمایه فکری

فرآيند تحليل سلسله مراتبي[1]

تصميم گيري از مهمترين مشخصه هاي انساني است و هر فرد در طول شبانه روز تصميم هاي فراواني اتخاذ مي كند. از آنجايي كه اتخاذ تصميم صحيح و به موقع مي تواند تأثير بسزايي در زندگي شخصي و اجتماعي انسانها داشته باشد ضرورت وجود يك تكنيك قوي كه بتواند انسان را در اين زمينه ياري كند كاملاً محسوس مي باشد.

يكي از كارآمدترين اين تكنيك ها، فرآيند تحليل سلسله مراتبي است كه اولين بار توسط توماس آل ساعتي در سال 1970 مطرح شد. اين تكنيك كه براساس مقايسه هاي زوجي بنا نهاده شده امكان بررسي سناريوهاي مختلفي را به تصميم گيران مي دهد. به علت ماهيت ساده و در عين حال جامعي كه دارد در سالهاي اخير مورد استقبال فراوان قرار گرفته است. بعبارت ديگر فرايند سلسله مراتبي تحليل يك تكنيك تصميم گيري چند معياره است كه براي ارزيابي كلي آلترناتيوهاي مختلف، عوامل كمّي وكيفي را با هم تركيب مي نمايد (رهنماي رود پشتي، 1387). روش فرآيند تحليلي سلسله مراتبي از اصول اساسي تفكر تحليلي زير تبعيت مي كند:

  • اصل ترسيم درخت سلسله مراتب
  • اصل تدوين و تعيين اولويت ها
  • اصل سازگاري منطقي قضاوت ها

تحليل سلسله مراتبي يك تصميم گروهي است. همان گونه كه مي دانيم در تصميم گيريهاي گروهي، تصميم نهايي به لحاظ تئوريك زائيده يك اجماع كلي بين گروه تصميم سازي مي باشد. اين اجماع را به لحاظ رياضي مي توان يك تلفيق كمّي بين داده هاي مسأله توسط فرد فرد گروه تلقي نمود. همانگونه كه در حوزه مسائل روان شناختي، جامعه شناختي، منطق و … در حوزه تئوري تصميم گيري گروهي تحقيقات متنوع گوناگوني صورت گرفته، در حوزه رياضيات و مدلهاي كمّي نيز روشهاي متعدد و متنوعي وجود دارد. تصميم گيري براساس روش تحليل سلسله مراتبي از مزيت هاي بسياري برخوردار است كه از جمله آنها مي توان به الگوي واحد قابل فهم، تكرار فرآيند، اجماع و تلفيق قضاوت ها، بد و بستان بين عوامل تشكيل دهنده گزينه ها، تركيب مطلوبيت گزينه ها، رويكرد تحليلي و سيستمي، عدم اصرار بر تفكر خطي، ساختار سلسله مراتبي و اندازه گيري موارد نامشهود اشاره كرد.

روش تحليل سلسله مراتبي با طبقه بندي سلسله مراتب ساختاري و وظيفه اي براساس مقايسات زوجي اولويت ها بنا شده است كه تصميم گيرنده درخت سلسله مراتب تصميم را كه نشاندهنده عوامل مورد مقايسه و گزينه هاي رقيب مورد ارزيابي در تصميم مي باشد را ترسيم و سپس مقايسات زوجي انجام مي دهد. همين مقايسات، وزن هر يك از عوامل را در راستاي گزينه هاي رقيب مشخص مي سازد.

و در نهايت يك الگوريتم رياضي ماتريس هاي حاصل از مقايسات زوجي را با همدیگر تلفيق مي سازد كه تصميم بهينه بمنظور اختصاص ضرايب به بهترين وجه ممكن حاصل مي شود. البته نرخ سازگاري تصميم با قضاوت ها در اين مرحله واجد اهميت خاصي بوده و سازگاري مقايسات را مشخص مي كند. يكي از روشهاي مقايسه نرخ سازگاري، روش بردارهاي ويژه مي باشد (عادل آذر، 1381). در اين بخش به مرور كوتاهي بر فرآيند تحليل سلسله مراتبي مي پردازيم.

 

2-7-1- انواع حالتهاي تصميم گيري

گرچه دسته بندي تصميم گيريها كار ساده اي نيست ولي در ابتدا لازم است مختصري در اين مورد بحث شود و بطور كلي انواع تصميم گيري را با توجه به فضاي آن به دو بخش مي توان دسته بندي كرد. فضاي تصميم سازي پيوسته و گسسته، همچنين ممكن است تك معياره يا چند معياره باشند بعلاوه اين معيارها مي توانند به صورت كمّي، كيفي و يا تلفيقي از هر دو (در حالت چند معياره) باشد. كه در هر يك از اين حالتها نحوه تصميم گيري متفاوت است (قدسي پور، 1379).

در فضاي گسسته و حالت تك معياره تصميم گيري راحت است، فرض كنيد از بين دو مسير مي خواهيم مسير كوتاهي را انتخاب كنيم (معيار كمّي) بدين منظور كافي است كه يك واحد اندازه گيري طول تعريف كرده و هر دو مسير را براساس آن بسنجيم ولي در حالتي كه معيار كيفي باشد تصميم گيري مقداري مشكل بوده و لازم است كه ابتدا استاندارد تعريف شود. بطور مثال چنانچه بخواهيم از بين چند اتومبيل زيباترين را انتخاب كنيم ابتدا بايد زيبايي را براي اتومبيل تعريف نموده و سپس اقدام به رتبه بندي نمائيم.

در حالتي كه معيار چندگانه (اعم از كمّي و كيفي) مطرح باشند، علاوه بر مشكل فوق، مسأله تبديل معيارها به يكديگر نيز مطرح است. بنابراين گفته مي شود كه فرآيند تصميم گيري چند معياره با دو مشكل زير روبرو است:

1- فقدان استاندارد براي اندازه گيري معيارهاي كيفي

2- فقدان واحد براي تبديل معيارها (اعم از كمّي و كيفي) به يكديگر

با توجه به مشكلات مربوط به فرآيند تصميم گيري با معيارهاي چندگانه، مي توان گفت كه در اين حالت تصميم گيري ساده نبوده و بعلت عدم وجود استاندارد از سرعت و دقت تصميم گيري به مقدار زيادي كاسته شده و باعث مي شود كه فرآيند تصميم گيري به مقدار زيادي به فرد تصميم گيرنده وابسته باشد.

براي رفع اين مشكل و يا حداقل كردن آثار جانبي آن روشهاي تصميم گيري با معيارهاي چندگانه[2] طراحي شده اند كه هر كدام از قوانين و اصول خاصي پيروي كرده و داراي مزايا و معايبي هستند.

فورمن معتقد است كه يك سيستم پشتيباني تصميم گيري چند معياره بايد داراي خصوصيات زير باشد (فورمن، 1985) .

  • امكان فرموله كردن مسأله و تجديد نظر در آن را بدهد.
  • گزينه هاي مختلف را در نظر بگيرد.
  • معيارهاي مختلف را (كه عموماً در تضاد هستند) در نظر بگيرد.
  • معيارهاي كمّي و كيفي را در تصميم گيري دخالت دهد.
  • نظرات افراد مختلف را در مورد گزينه ها و معيارها لحاظ كند.
  • امكان تلفيق قضاوت ها براي محاسبه نرخ نهايي را بدهد.
  • بر مبناي يك تئوري قوي استوار باشد.

فرآيند تحليل سلسله مراتبي يكي از جامعترين سيستمهاي طراحي شده براي تصميم گيري با معيارهاي چندگانه است زيرا اين تكنيك امكان فرموله كردن مسأله را به صورت سلسله مراتبي فراهم مي كند و همچنين امكان در نظر گرفتن معيارهاي مختلف كمّي و كيفي را در مسأله دارد. علاوه بر اين بر مبناي مقايسه زوجي بنا نهاده شده است كه قضاوت و محاسبات را تسهيل مي نمايد.

از مزاياي اين تكنيك تصميم گيري چند معياره اين است كه ميزان سازگاري و ناسازگاري تصميم را نشان مي دهد و از يك مبناي تئوريكي قوي برخوردار بوده كه براساس اصول بديهي بنا نهاده شده است.

[1] – Analysical Hierachy Process

[2] – Multi Attribute Decision Making